Türkiye’de gram altın fiyatını anlamanın başlangıç noktası iki ayrı veridir: uluslararası piyasadaki ons altın fiyatı ve dolar/TL kuru. Ons altın dolar cinsinden, gram altın ise TL cinsinden izlendiği için hesap önce onsu grama böler, ardından dolar tutarını TL’ye çevirir. Elde edilen sonuç teorik saf gram altın değeridir; kuyumcu, banka veya fiziki ürün fiyatıyla birebir aynı olmak zorunda değildir.
Gram altın hesaplama formülü
Kıymetli metallerde kullanılan bir troy ons 31,1034768 gramdır. Temel formül şöyledir: Gram altın (TL) = Ons altın (USD) × Dolar/TL kuru ÷ 31,1034768. Birimler de hesabı doğrular: USD/ons ile TL/USD çarpıldığında TL/ons elde edilir; bu tutar gram/ons değerine bölündüğünde sonuç TL/gram olur.
Varsayımsal hesap örneği
Örneğin ons altının 4.200 dolar, dolar/TL kurunun 49,00 olduğunu varsayalım. 4.200 × 49,00 ÷ 31,1034768 işlemi yaklaşık 6.616,62 TL/gram sonucunu verir. Bu yalnızca yöntemi göstermek için seçilmiş varsayımsal rakamlarla yapılan matematiksel bir örnektir; güncel fiyat değildir ve alış ya da satış teklifi oluşturmaz.
Ons altından gram altına dönüşüm nasıl yapılır?
Ons fiyatını yalnızca 31,1034768’e bölerseniz saf altının gram başına dolar karşılığını bulursunuz. TL karşılığı için bu sonucu seçtiğiniz dolar/TL kuruyla çarpmanız gerekir. Hesapta alış kuru, satış kuru veya piyasa kuru kullanılmasına göre sonuç değişebilir. TCMB’nin gösterge kurları resmî referans niteliğindedir; bankanın veya kuyumcunun işlem anındaki fiyatı değildir.
- Ons altın sabitken dolar/TL yükselirse teorik gram altın fiyatı yükselir.
- Dolar/TL sabitken ons altın yükselirse teorik gram altın fiyatı yükselir.
- Ons ile kur ters yönde hareket ederse gram altındaki net yön, iki etkinin büyüklüğüne bağlıdır.
- Ons ve kur birlikte yükselirse iki etki gram altın fiyatına aynı yönde yansır.
Gram altın neden teorik hesaptan farklı çıkar?
Formül saf metalin yaklaşık TL karşılığını verir. Gerçek işlem fiyatında alış-satış makası, kurumun kullandığı kur, fiyatların ölçüldüğü saat, piyasa likiditesi, fiziki ürün primi, rafineri ambalajı, işçilik ve saflık gibi unsurlar bulunabilir. Ons fiyatı ile dolar kurunu farklı dakikalardan almak da hesapla ekrandaki fiyat arasında fark oluşturur.
Saflık ayrıca ele alınmalıdır. Darphane’nin sözlüğünde 24 ayar saf altın 1000 milyem, 22 ayar altın ise gram başına 916 milyem olarak açıklanır. Örneğin 10 gram 22 ayar bir ürünün teorik saf altın karşılığı 10 × 0,916 = 9,16 gramdır. Darphane Altın Sertifikası ve bazı külçe ürünler ise 0,995 saflık esasına dayanabilir. Bu nedenle ürünün toplam ağırlığı ile içerdiği saf altın miktarı aynı kavram değildir.
Gram altın neden yükselir veya düşer?
Gram altının TL fiyatı, küresel altın fiyatı ile yerel döviz kurunun birleşimidir. Ons altını etkileyen küresel faiz beklentileri, reel getiriler, doların uluslararası değeri, merkez bankası talebi ve jeopolitik riskler dolaylı olarak gram altına taşınabilir. Türkiye tarafında dolar/TL hareketi bu etkinin üzerine eklenir. Bu nedenle “ons düştü, gram neden yükseldi?” sorusunun yanıtı çoğu zaman kur hareketinde; “kur değişmedi, gram neden yükseldi?” sorusunun yanıtı ise ons tarafında aranır.
Hesap yaparken hangi değeri kullanmalı?
Amaç yalnızca teorik karşılığı anlamaksa ons fiyatı ile aynı ana ait dolar/TL verisini kullanmak daha tutarlıdır. Gerçek bir alış veya satış işlemi değerlendiriliyorsa formülle bulunan değer yerine işlem yapılacak kurumun o anda sunduğu alış ve satış fiyatları karşılaştırılmalıdır. Ayrıca gram altın, 22 ayar takı ve 995 ya da 999,9 saflıktaki rafineri ürünü aynı saflık ve maliyet yapısına sahip değildir.